AB Komisyonu, Baf merkezli Avrupa Yangınla Mücadele Merkezi’nin 23-24 Nisan'daki gayriresmî zirvede hizmete gireceğini açıkladı
Kıbrıs Konseyi Dönem Başkanlığı çerçevesinde 23-24 Nisan tarihlerinde adada düzenlenecek gayriresmî Avrupa Konseyi zirvesinin etkinlikleri kapsamında Baf havalimanında oluşturulan Avrupa Yangınla Mücadele Merkezi'nin açılışı gerçekleştirilecek.
Avrupa Komisyonu, Komiserler Kurulu toplantısının ardından çarşamba günü; orman yangınlarının giderek daha ağır bir boyut kazanan ve Avrupa genelini tehdit eden niteliğine karşılık olarak hazırladığı yeni kapsamlı orman yangını risk yönetimi stratejisini kamuoyuyla paylaştı. Bölge açısından girişimin merkezinde, Kıbrıs'ta kurulacak Avrupa Yangınla Mücadele Merkezi yer alıyor.
İnsani Yardım ve Kriz Yönetiminden Sorumlu Komiser Hadja Lahbib, konuya ilişkin bir soruyu yanıtlarken şunları söyledi: "Kıbrıs'ta 23-24 Nisan'daki gayriresmî Konsey toplantısının marjında, Baf havalimanında açılışını yapacağımız merkez, ortak finansmanlı bir proje. Altyapıdan Kıbrıs sorumlu olurken biz de Avrupa Birliği (AB) Sivil Koruma Mekanizması aracılığıyla eğitim, iyi uygulama paylaşımı ve hazırlık gibi alanlarda katkı sağlıyoruz."
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in geçen yılın eylül ayında gerçekleştirdiği Birliğin Durumu konuşmasında duyurduğu merkezi hayata geçirmeye yönelik Komisyon girişimi, Kıbrıs'ı Avrupa sivil koruma politikasının aktif bir parçası hâline getirirken adayı Doğu Akdeniz'deki yangınlarla mücadelede bölgesel bir merkez konumuna taşıyor.
Brüksel'deki bir basın toplantısında söz alan bir AB yetkilisi, yeni merkezin "hem operasyonel hem de eğitimsel olmak üzere çift işlevli" bir yapıya sahip olacağını ve aynı zamanda eğitim, tatbikat ile bilgi paylaşımı konularında bir mükemmeliyet merkezi olarak faaliyet göstereceğini vurguladı.
Avrupa Komisyonu'nun açıklamasına göre Kıbrıs'ta kurulan Avrupa merkezi, AB ile Güney Komşuluk ülkelerinin birikim ve kaynaklarından yararlanarak kapasite geliştirme, eğitim, tatbikat ve mevsimsel hazırlık alanlarında bir "mükemmeliyet merkezi" işlevi üstlenecek. Girişimin uluslararası boyutuna da özellikle dikkat çekiliyor; Akdeniz Paktının yangına hazırlık, sivil koruma ve çok tehlikeli durum yönetimini Güney Komşuluk ülkeleriyle iş birliğinin öncelikli alanları arasında saydığı, Kıbrıs'taki yeni merkezin ise bu sınır ötesi iş birliğini güçlendireceği belirtiliyor.
Komisyonun çarşamba günü açıkladığı yeni strateji, orman yangını koşullarındaki belirgin kötüleşmeden hareketle şekillendi. 2025 yılında Avrupa, tarihinin en yıkıcı yangın sezonunu yaşadı; Komisyon'un açıklamasında da vurgulandığı üzere Kıbrıs'ın toplam yüz ölçümünden büyük bir alanı aşan bir milyonun üzerinde hektar alan kül oldu. Orman yangınları yalnızca çevresel bir tehdit olmakla kalmayıp aynı zamanda ciddi bir ekonomik yük de oluşturuyor; AB genelinde yıllık zararların yaklaşık 2,5 milyar avroya ulaştığı tahmin edilirken halk sağlığı, tarım ve kritik altyapı da olumsuz etkileniyor.
Yangınlar artık daha erken dönemde başlıyor, daha uzun sürüyor ve Akdeniz bölgesinin ötesine taşıyor. Kontrol altına alınması güç, geniş çaplı ve yüksek yoğunluklu olaylar olarak tanımlanan "mega yangınlar" ise giderek daha sık yaşanır hâle geliyor. AB yetkilisi, "Bu artık yalnızca Güney Avrupa'nın sorunu değil" diyerek İsveç, Almanya ve Avusturya gibi ülkelerden ekim ayına dek süren yardım taleplerinin geldiğine dikkat çekti.
Yeni yaklaşım dört eksen üzerine inşa edildi: önleme, hazırlık, müdahale ve iyileştirme. Yanıcı biyokütleyi azaltmaya yönelik sürdürülebilir tarım, otlatma ve kontrollü yakma uygulamaları da dahil olmak üzere arazi yönetimi aracılığıyla önlemeye özel bir ağırlık veriliyor.
Kırsal alanların terk edilmesinin yangın riskini artıran başlıca etkenlerden biri olduğu ve yanıcı bitki örtüsünün birikmesine zemin hazırladığı vurgulanıyor. Bu bağlamda Komisyon, "yangına dayanıklı peyzajlar" oluşturulmasını ve tarım politikası ile orman yangını önleme arasındaki bağların güçlendirilmesini teşvik ediyor. Öte yandan Avrupa Orman Yangını Bilgi Sistemi aracılığıyla erken uyarı sistemleri geliştiriliyor, yapay zekâ araçları ve AB genelinde risk modelleme çalışmaları da hız kazanıyor.
Müdahale kapasitesi açısından AB, rescEU yangınla mücadele filosunu 12 ek uçak ve 5 helikopterle genişletiyor. Bir helikopter hâlihazırda teslim edilmiş olup 2026'da operasyonel hâle getirilecek; hava yangın söndürme kapasitesine yönelik toplam yatırımın yaklaşık 900 milyon avroya ulaşması bekleniyor.
Komisyon aynı zamanda yüksek riskli bölgelerde itfaiyecilerin önceden konuşlandırılmasına devam ediyor ve AB Sivil Koruma Mekanizması çerçevesinde sınır ötesi personel değişimlerini teşvik ediyor.
Önleme safhasının ekonomik boyutuna da özellikle vurgu yapılıyor. Komisyon ve Dünya Bankasının analizlerine göre önleme ve hazırlığa yatırılan her avro, önlenen hasarlar açısından 1,6 ila 39 katı arasında değişen bir getiri sağlayabiliyor. AB yetkilileri, "Önlemenin bir maliyeti var, ancak son derece verimli bir yatırım" diye belirtti.
Strateji aynı zamanda farkındalık artırıcı ek önlemler de içeriyor; zira orman yangınlarının yüzde 96'ya varan bir oranı insan faaliyetleriyle bağlantılı. Eğitim programları, gönüllülük faaliyetleri ve özellikle orman-kentsel arayüz bölgelerinde toplum hazırlığı teşvik ediliyor.
Yangın sonrası iyileştirme sürecine de artan bir önem atfediliyor; iklime daha dayanıklı ekosistemler oluşturmayı hedefleyen "daha iyi şekilde yeniden inşa et" yaklaşımı benimseniyor. Komisyon, iyileştirmeye ilişkin iyi uygulama paylaşımını desteklerken yetersiz yangın sonrası yönetimin toprak erozyonu, biyoçeşitlilik kaybı ve tekrarlayan yangınlar gibi riskleri beraberinde getirdiğine dikkat çekiyor.
Son olarak Komisyon, orman yangınlarıyla mücadeledeki birincil sorumluluğun üye devletlerde bulunduğunu, AB'nin ise daha bütünleşik ve uzun vadeli bir Avrupa çerçevesi içinde finansman, koordinasyon ve operasyonel destek sağlama yoluyla tamamlayıcı bir rol üstlendiğinin altını çizdi.
KHA/NST/MHY/2026
Kıbrıs Haber Ajansı