Kıbrıs Enerji Düzenleme Kurumu (RAEK) Başkanı Polys Lemonaris, Fransız Meridiam şirketinin GSI hisselerini satın almasına ilişkin 26 Ağustos 2026’da Yunanistan Bağımsız Elektrik İletim Operatörüne (ADMIE) ilettikleri sorulara henüz yanıt alamadıklarını söyledi. Lemonaris, Girit-Kıbrıs elektrik bağlantısının devreye alınması için öngörülen tarihin de yeni değerlendirmeyle 1 Ocak 2030’dan 1 Ocak 2031’e kaydığını açıkladı.
Lemonaris, Yunanistan-Kıbrıs-İsrail elektrik bağlantısını salı günü kendi girişimiyle gündemine alan Temsilciler Meclisi Enerji Komisyonuna bilgi verdi.
Lemonaris, Girit-Kıbrıs bağlantısının mülkiyet ve işletme izinlerinin hâlen ADMIE adına olduğunu, projeyi de aynı kuruluşun yürüttüğünü belirtti. Mülkiyetin, işletmecinin veya projeyi yürüten kuruluşun değiştirilmesi için RAEK’e başvuru yapılmadığını kaydetti. Mevcut koşullarda tamamlandığında kablonun kontrolünün ADMIE’de olacağını, gerçek faydalanıcıların kimliği konusunda ise RAEK’in söz sahibi olacağını söyledi.
Meridiam’ın faal olmayan GSI şirketinin hisselerinin yüzde 66’sını satın aldığının bilindiğini, ancak bedelin bilinmediğini belirten Lemonaris, sözleşme koşullarının kurum içinde incelendiğini aktardı. RAEK tarafından, işletmecinin yabancı sermayeli olması hâlinde Kıbrıs’ın kontrolünün azalacağı, ulusal güvenlik sorunlarının tespit ve teyit edilmesi durumunda ilgili süreçte kısıtlamalar getirilebileceği de belirtildi.
Lemonaris, Kıbrıs-İsrail bağlantısı için başvurunun sunulduğunu, dosyanın eksiksiz olup olmadığının incelendiğini ve ardından İsrail’in düzenleyici kurumuyla ortak değerlendirme yapılacağını söyledi.
Girit-Kıbrıs bağlantısında yaklaşık 900 kilometrelik kablonun 280 kilometresinin denize döşendiğini, ayrıca üretilen 232 kilometrelik bölümün henüz döşenmediğini açıkladı. Deniz araştırmalarının yaklaşık yüzde 40’ının tamamlanmadığını ve bunun için yaklaşık altı ay gerektiğini belirtti. Araştırmaların kablo güzergâhında değişiklik gerektirebileceğini, bu nedenle nihai maliyet açısından önem taşıdığını kaydetti.
Nihai maliyetin henüz kesin hesaplanamayacağını söyleyen Lemonaris, diğer ülkelerdeki bağlantı projelerinin 1,9 milyar avroluk tutarın yeterli olmayabileceğine işaret ettiğini belirtti. AB’nin 657 milyon avroluk hibesinin, Birliğin bir elektrik bağlantısına sağladığı en yüksek hibe olduğunu söyledi. Maliyet artarsa hibenin de artırılacağının kesin olmadığını, bunun için bakanlık düzeyinde başvuru yapılması gerektiğini vurguladı.
Maliyet paylaşımının Kıbrıs için yüzde 63, Yunanistan için yüzde 37 olduğunu belirten Lemonaris, değişiklik talebinin maliyet artışının ADMIE’den kaynaklanmadığını gösteren güçlü gerekçelere dayanması gerektiğini söyledi. Deniz tabanının güçlük çıkarması hâlinde Kıbrıs’a ek yük getirilmesinin söz konusu olmadığını belirtti.
Lemonaris, 2024-2025 düzenleme dönemi için 571 milyon avroluk sermaye harcamasına bütçe onayı verildiğini açıkladı. 2025 yılı için talep edilen 302 milyon avronun, sunulan belgelerle gerekçelendirilen 82 milyon avroluk kısmının ödenmesini onayladıklarını, kalan tutarın da gerekçelendirilmesi hâlinde değerlendirileceğini söyledi. Ayrıca 2025-2029 döneminde yılda 25 milyon avro olmak üzere en fazla 125 milyon avro ödenmesinin kararlaştırıldığını aktardı.
İşletmeciye yedi yıl için yüzde 8,3, sonraki 17 yıl için yüzde 4,6 garantili getiri oranı tanındığını belirtti. İşletme giderlerinin proje tamamlanana kadar yılda 2 milyon, işletme döneminde ise 15,5 milyon avro olduğunu ve taraflarca eşit paylaşılacağını söyledi. Kablonun işletme maliyetinin kullanıcılarca karşılanacağını, tüketicilerin ise yatırım harcamasını üstleneceğini ifade etti.
Projenin uygulayıcı kuruluşun kusuruyla sona ermesi hâlinde düzenleyici kurumların zarar ve tazminatı hesaplayacağını, jeopolitik risk nedeniyle sona ermesi durumunda makul giderlerin eşit paylaşılacağını kaydetti.
AKEL Milletvekili Stefanos Stefanou, projenin tamamlanıp tamamlanmayacağı, nihai maliyeti, tamamlanmaması durumunda Kıbrıs’ın ödeyeceği tutar ve tüketicilere daha düşük elektrik fiyatları sağlayıp sağlamayacağı konusunda yanıt beklediklerini söyledi. Türkiye’nin Kasos açıklarındaki müdahalesi sonrasında deniz tabanı ölçümlerinin durduğunu belirterek yeniden engelleme olması durumunda nasıl ilerleneceğinin açıklanmasını istedi. Stefanou, takvimin 2031 sonuna kaydığını da ifade etti.
DİKO Milletvekili Adamos Aspris, kesin maliyet konusunda erken tahminlerden kaçınılmasını istedi. İsrail ve ABD gibi stratejik ortakların projenin maliyetinin ve jeopolitik riskinin bir bölümünü üstlenmesinin yararlı olacağını söyledi.
Alma-Kıbrıs İçin Vatandaşlar Milletvekili Irene Charalambidou, nihai maliyetin ve tüketicinin üstleneceği tutarın bilinmediğini belirterek ADMIE’nin yanıtsız bıraktığı yazıya dikkat çekti. Doğrudan Demokrasi Milletvekili Yiannis Laouris ise bazı sorularının yanıtlandığını, ancak en az üç-dört belirsizliğin sürdüğünü söyledi. Tüm verilerin kamuoyuna sunulmasını ve yatırımın ilerleyip ilerlemeyeceğine vatandaşların referandumla karar vermesini önerdi.
KHA/EG/NST/MHY/2026
Kıbrıs Haber Ajansı