Avrupa Komisyonu, Amerika Birleşik Devletleri’nin Trump liderliğinde uluslararası bilimsel iş birliği programlarından çekildiği bir dönemde, küresel okyanus izleme kapasitesinde liderlik hedefiyle OceanEye girişimini duyurdu.
Balıkçılık ve Okyanuslar Komiseri Costas Kadis, girişimin zamanlamasının “bundan daha uygun olamayacağını” söyledi. Kadis, Atlantik’in öte yakasından gelen ve okyanus izleme sistemlerinin zayıflatıldığına işaret eden gelişmelerin ciddi endişe yarattığını vurguladı. Bu koşullarda Avrupa Birliği’nin (AB) okyanus gözleminde öncü hâle gelmesinin bir tercih değil, zorunluluk olduğunu ifade etti.
ABD Hükûmetinin, yaklaşık 320 milyon avro değerindeki ve son on yılda küresel iklim verilerinin temel kaynaklarından biri olan Ocean Observatories Initiative programını sonlandırma yönünde adımlar attığı belirtiliyor.
Kadis, bu gelişmelerin ardından oluşan boşluğun uluslararası ortaklıklarla kısmen doldurulabileceğini söyledi. AB’nin, benzer yaklaşımı paylaşan ülkeler, uluslararası kuruluşlar ve hayır kurumlarıyla birlikte bir ittifak kurmayı hedeflediğini belirtti.
ABD’nin bu alandan geri çekilmesinin küresel sistem açısından olumsuz sonuçlar doğuracağını dile getiren Kadis, OceanEye girişiminin bu boşluğun en azından bir bölümünü telafi etmeyi amaçladığını kaydetti. Söz konusu izleme ağının yıllık 48 milyon avroluk bütçesine rağmen yüksek değerli veri ürettiğini hatırlatarak, bu kararın uluslararası bilimsel iş birliği açısından geriye gidiş anlamına geldiğini ifade etti.
Araştırma Komiseri Ekaterina Zaharieva ise gelişmeyi yalnızca bir boşluk olarak değil, AB için “büyük bir fırsat” olarak değerlendirdi. Avrupa’nın teknoloji alanında liderlik üstlenebileceğini ve bu alanda trilyonlarca avroluk ekonomik değer yaratabilecek şirketlerin ortaya çıkabileceğini söyledi.
Zaharieva, okyanusların yalnızca çevresel ve ekonomik değil, aynı zamanda güvenlik açısından da stratejik bir unsur olduğuna dikkat çekti. Geliştirilecek teknolojilerin baştan itibaren çift kullanımlı ve güvenlik odaklı tasarlanacağını belirterek, sabotaj ve dış müdahalelere karşı dayanıklılığın artırılmasının hedeflendiğini vurguladı.
Okyanus izleme pazarının 10 ila 20 milyar avro büyüklüğünde olduğu ve yıllık yüzde 5 ila 10 arasında büyüdüğü belirtilirken, bu alanın 90 milyar avroya kadar ulaşan daha geniş bir ekonomik ekosistemi desteklediği ifade edildi. Bu alana yapılan her 1 avroluk yatırımın 5 ila 6 avro arasında ekonomik ve toplumsal getiri sağladığı kaydedildi.
OceanEye girişimi, 2025 Avrupa Okyanus Paktı kapsamında dört ana sütun üzerine kurulu. Bunlar: daha bütünleşik bir Avrupa yaklaşımı için yönetişimin güçlendirilmesi, Küresel Okyanus Gözlem Sisteminin (GOOS) desteklenmesi yoluyla uluslararası liderliğin artırılması, 2030’a kadar tam işlevsel bir dijital okyanus oluşturulması ve toplumsal katılım ile beceri gelişiminin teşvik edilmesi olarak sıralanıyor.
Avrupa Komisyonu, Horizon Europe /Ufuk Avrupa programı kapsamında girişim için 92 milyon avro ayırmayı planlıyor. Bu kapsamda 50 milyon avro GOOS’un güçlendirilmesine, 12 milyon avro veri sistemlerine ve 30 milyon avro Avrupa Yenilik Konseyi aracılığıyla inovasyona yönlendirilecek. Komisyon ayrıca üye ülkeler, üçüncü ülkeler ve özel sektör aktörlerini finansman ve altyapı katkılarıyla girişime katılmaya çağırıyor.
KHA/EK/NST/MHY/2026
Kıbrıs Haber Ajansı