Otuz beş yıl önce tamamlanan Baf’taki Kral Mezarları kazılarının sonuçlarını içeren nihai yayının ilk cildi okurla buluşmaya hazırlanıyor. 300’ü aşkın sayfadan oluşan cilt, alanın genel tarihçesini, sütunlu avluya sahip ziyarete açık mezarların ayrıntılı tanımını ve Eski Eserler Dairesinin sistematik kazı çalışmalarının kapsamlı sunumunu içeriyor.
Eski Eserler Dairesinin açıklamasına göre, özellikle Tefkik 8 olarak bilinen benzersiz mezar kompleksi öne çıkarılıyor; bu anıt, hem Kıbrıs’ın son hükümdarı Ptolemaios’un olası gömü yeri olması, hem de özgün mimarisi nedeniyle geniş çaplı bilimsel tartışmalara konu oldu. Aynı zamanda, Profesör Charalambos Bouras’ın onayladığı ilk kısmi yeniden inşa çalışmasına da atıfla, bütüncül bir restorasyon etüdü öneriliyor.
Ciltte Tefkik 8’in mimarisine ayrılmış iki bölüm bulunuyor; bunlardan ikincisi, özellikle yapının inşa edilmiş bölümlerinin yeniden ayağa kaldırılmasına ilişkin öneriyi ele alıyor. İlk yedi bölümü alanın kazılarını yürüten Dr. Sofoklis Chatzisavvas kaleme alırken, anıtın mimarisine odaklanan son iki bölüm mimarlık profesörü Dr. Aleksandra Brzozowska-Jawornicka’ya ait. Cildin baskıya hazırlanması ile mimari etüdün masrafları A. G. Leventis Vakfı tarafından karşılandı.
Eski Eserler Dairesi, 1977–1990 arasında yazarın yönetiminde Baf’ın kuzey nekropolünde yürütülen kazıların, Helenistik Baf’ın o zamana dek bilinmeyen tarihine bir pencere açtığını vurguluyor. Çalışmalar, kentin surlarının, özellikle de kuzeybatı kapısının araştırılmasıyla tamamlandı; böylece kent ile nekropol arasındaki bağlantı ortaya konmaya çalışıldı. Kent surlarının içindeki çeşitli noktalar da Baf Arkeoloji Parkı’nın oluşturulmasına yönelik Master Plan çerçevesinde araştırma odağı hâline geldi. On dört kazı sezonunun ardından, nekropollerin önemli bir bölümü incelendi; bunlar arasında sütunlu beş anıtsal mezar ve bir tümülüs yer alıyor; bazı mezarlar ise yeniden ayağa kaldırıldı.
Açıklamada, Ptolemaios hanedanına atfedilen bu görkemli mezar anıtlarının başta İskenderiye ve Makedonya olmak üzere diğer merkezlerdeki örnekleriyle paralellik gösterdiği belirtiliyor. Söz konusu yapılar, bu iki bölgenin mimari unsurlarını harmanlayan bir üslubu yansıtıyor. Anıtların karmaşık mimarisinin ve zengin buluntu çeşitliliğinin incelenmesi, Baf’ın tarihini daha da zenginleştiriyor.
Yayında, Baf’ın kentleşme süreci, nekropol ile kent arasındaki etkileşim ve nekropolün genel olarak Kıbrıs mimarlık tarihindeki yeri de mercek altına alınıyor. Metinde, özellikle Tefkik 8’in çarpıcı mimarisinin yanlış yorumlara konu olduğu ve bu hatalı, uydurma verilere dayanan değerlendirmelerin, kazı başkanını doğrudan yanıt vermeye zorladığı ifade ediliyor. Bu nedenle, eserin son üç bölümünde ayrıntılı biçimde sunulan Tefkik 8’e ayrı bir önem atfediliyor.
Tefkik 8 ilk kez 1979’da kazıldı ve hem büyüklüğü hem de karmaşık plan şemasıyla dikkat çekiyor. Doğal kaya kütlesine oyulan anıt, merkezdeki kayadan yontulmuş küp biçimli kütle ile bunu çevreleyen, dört simetrik kanatlı açık bir avlu etrafında kurgulanmış durumda. Kompleksin içine, yapının anıtsal karakterini vurgulayan basamaklı bir geçit aracılığıyla giriliyor.
Tefkik 8’in önemini artıran en çarpıcı buluntulardan biri, ana gömü nişinin önünde ele geçirilen iki kireçtaşı şahin heykeli. Şahin, tanrı Horos’la ilişkilendiriliyor ve Mısır’da krallık otoritesinin simgesi kabul ediliyordu; bu da anıtın Ptolemaios yönetimiyle ya da doğrudan hanedan üyeleriyle bağlantılı olabileceğine işaret ediyor.
Adanın son Ptolemaios hükümdarı Kıbrıslı Ptolemaios, MÖ 58’de Romalıların eline düşmemek için zehir içerek yaşamına son verdi; bu olay, bir dönemin kapanışı olarak görülüyor. Gömü nişi boş bulundu ve Romalılar, girişte nöbet tutan taş şahinleri başlarını kopararak tahrip etti. Kurşun kül kabı ise kaya çatlağına gizlenmiş hâlde, 2 bin 38 yıl sonra arkeologlar tarafından gün ışığına çıkarıldı.
Kazı başkanına göre Tefkik 8, Ptolemaios hanedanına mensup bir figür için tasarlandı; bu kişinin de büyük olasılıkla MÖ 80–58 yılları arasında hüküm süren Kıbrıslı Ptolemaios olduğu değerlendiriliyor.
KHA/NST/2026
Kıbrıs Haber Ajansı