Avrupa Konseyi Bölgesel veya Azınlık Dilleri Avrupa Şartı Uzmanlar Komitesi'nin 7. değerlendirme raporuna göre, Kıbrıs'taki azınlık dilleri hükûmet desteğinden yararlanıyor ancak Kıbrıs Maruni Arapçası yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunuyor.
Rapor, Haziran 2024'te Kıbrıs'a yapılan ziyaretlerde elde edilen bilgiler dâhil hükûmet ve hükûmet dışı kaynaklardan sağlanan bilgilere dayanıyor.
Avrupa Konseyi Bölgesel veya Azınlık Dilleri Avrupa Şartı Uzmanlar Komitesi, 19 Kasım 2024'te kabul edilen ve perşembe günü yayımlanan değerlendirmesinde, Kıbrıs Maruni Arapçası ve Ermenice diller için yapılandırılmış, kapsamlı mali destekten bahsediyor; hükûmet desteğinin dil öğrenimi, öğretim faaliyetleri, okul altyapısı ve kültürel kurumları içerdiğini belirtiyor.
Komite, Kıbrıs hükûmetinin Ermeniler ve Maruniler, tarihleri, kültürleri ve dilleri konusunda Kıbrıs toplumunda farkındalık yaratmaya odaklandığını kabul ettiğini, Kıbrıs'taki Ermeniler için korunan dil olan Batı Ermenicesinin, lise seviyelerinde eğitimi genişletme çabalarıyla çeşitli eğitim seviyelerinde öğretildiğine dikkat çekiyor.
Komitenin değerlendirmesinde, hükûmetin Kıbrıs Maruni Arapçasını canlandırmak için yaptığı bu tür destek ve koruma çabalarına rağmen Uzmanlar Komitesi’nin dilin “yok olma tehlikesi altında” olduğu, dilin öğretimi konusunda ciddi endişeler bulunduğu kaydediliyor.
Eğitimli öğretmen eksikliği nedeniyle dil yalnızca sınırlı saatlerle ilköğretim seviyesinde öğretiliyor. Bu nedenle rapor, “dilin hayatta kalmasını ve aktarılmasını sağlamak için daha acil önlemler çağrısında bulunuyor" diye belirtiyor.
Değerlendirmede, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin önceki izlemelerden bu yana Kıbrıs'a Ermenice ve Kıbrıs Maruni Arapçası için öğretmen eğitimi sağlamasını öncelikli konu olarak önerdiği kaydediliyor ve şöyle deniyor:
"Bu rapor için yerinde yapılan ziyarette Uzmanlar Komitesi, eğitim oturumlarının Eğitim, Spor ve Gençlik Bakanlığı tarafından düzenlenmesine ve tamamen finanse edilmesine rağmen öğretmen açığının devam ettiğini öğrendi. Kıbrıs Maruni Arapçası için eğitimli öğretmen açığını gidermek için dilin öğretim saatlerinin artırılması ve sabah derslerinde öğretime başlanması acildir."
“Uzmanlar Komitesi, daha fazla akademik gelişme potansiyeli olan ve kapsamlı bir öğretmen eğitim programı geliştirme fırsatı olarak görülebilecek Sözlü Gelenek Arşivi oluşturarak hem Ermenice hem de Kıbrıs Maruni Arapçası dillerini korumayı amaçlayan Kıbrıs Üniversitesinin bilimsel araştırma programını takdir ediyor.”
“Sonuç elde etmek için hükûmet yetkilileri ile dil temsilcileri arasındaki acil ve uzun vadeli iş birliği ‘çok önemlidir’. Her iki dilin de medyada yer aldığı belirtilse de (örneğin radyo programı ‘Marunilerin Sesi’ ve çevrim içi Ermenice gazeteler), rapor Kıbrıslı yetkililere ‘yayıncılıkta Ermenice ve Kıbrıslı Maruni Arapçasının varlığını güçlendirmeleri’ çağrısında bulunuyor. Örneğin, televizyonda düzenli olarak Ermenice veya Kıbrıslı Maruni Arapçası bulunmuyor.”
Uzmanlar Komitesi devlet yetkililerine hem çevrim içi hem de basılı olarak televizyon ve gazetelerde korunan iki dilin kullanımını teşvik etmelerini, çocuklar ve gençler için medya teklifleri geliştirmelerini öneriyor. Ayrıca devlet yetkililerini ve Kıbrıs Yayın Kurumu'nu bu tür programları tasarlarken çocuklara ve gençlere ulaşmaya teşvik ediyor.
KHA/MG/MHY/2025
Kıbrıs Haber Ajansı